Dieta CUKRZYCOWA – czy raczej dieta w cukrzycy

Dieta CUKRZYCOWA – czy raczej dieta w cukrzycy

Powyższe nazewnictwo przyjęło się do powszechnego stosowania, jednak w nomenklaturze opisu diet nie występuje. Prawidłowo brzmiący odpowiednik diety cukrzycowej to dieta z ograniczoną ilością węglowodanów łatwo-przyswajalnych. Nazwa długa i zawiła, dla wielu nie do końca zrozumiała.

Początki cukrzycy – trochę historii

Warto tu się jednak zatrzymać i określić, czym jest cukrzyca, kogo dotyczy i do czego może prowadzić.

Mianem cukrzycy określa się grupę chorób metabolicznych charakteryzujących się przewlekłą hiperglikemią, wynikającą z defektu wydzielania i/ lub działania insuliny.

Historia cukrzycy sięga 1500 r. p.n.e. Według rękopisów obserwowano wtedy nadmierne wydalanie moczu, które prowadziło do wyniszczenia organizmu, a finalnie do śmierci. Ok. 400-500 r. dwaj indyjscy lekarze Charaka i Sushruta rozróżnili dwa rodzaje cukrzycy (obecnie określane jako typ 1 i typ 2). Danym tematem zajmowali się jeszcze inni uczeni: Awicena, Thomas Willis. Początkowy sposób diagnozy sprowadzał się do badania smaku moczu pacjenta, który określany był jako miodowy. Przełożyło się to na ustanowioną później nazwę choroby – diabetes mellitus (łac. – słodki jak miód). Przełomem w leczeniu cukrzycy było odkrycie insuliny, dzięki kanadyjskiemu lekarzowi Fredrickowi Bantingowi. Wraz z Charlesem Bestem pracowali na psach i nad ich hormonami wydzielanymi przez trzustkę.

Cukrzyca a sposób odżywiania
dieta cukrzycowa

Odbiegając od historii warto odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego temat cukrzycy i diety w jej przypadku jest taki istotny. Mianowicie cukrzyca to pierwsza niezakaźna choroba, uznana przez ONZ za epidemię XXI wieku. Eksperci Instytutu Żywności i Żywienia zgodnie twierdzą, że w przypadku cukrzycy typu 2 walka z chorobą to walka z otyłością i to od najmłodszych lat. Cukrzyca typu 2 uznana za chorobę cywilizacyjną najczęściej spowodowana jest nieprawidłowym odżywaniem oraz siedzącym trybem życia. Nie da się ukryć, że na przestrzeni lat osiedliśmy oraz przyjmowane przez nas jedzenie jest bardziej przetworzone i jest go zdecydowanie więcej.

Cukrzyca niejedno ma imię

Wyróżniamy różne typy cukrzycy. Najbardziej znane to typ 1 i typ 2. Typ 1 określany jako insulino-zależny spowodowany brakiem lub zbyt małą ilością wydzielanej insuliny przez komórki B-trzustki, jest chorobą zaliczaną do autoimmunologicznych, gdzie nasz układ odpornościowy atakuje nasze własne komórki, niszcząc je. W tym przypadku podawanie insuliny jest koniecznością. Cukrzyca typu 1 niegdyś nazywana cukrzycą młodzieńczą, obecnie dotyka osoby starsze (powyżej 20 roku życia). Ten typ określa się jako LADA (ang. Latent Autoimmune Diabetes in Adults).  Cukrzyca typu LADA dotyczy 5-10% osób z cukrzycą rozpoznaną po 35 roku życia. W celu jej zdiagnozowania konieczne jest stwierdzenie obecności autoprzeciwciał typowych dla cukrzycy typu 1, przede wszystkim anty-GAD.

Wyróżnia się też cukrzycę monogenową stanowiącą 1-2 % wszystkich przypadków cukrzycy. Spowodowana jest pojedynczą mutacją, co skutkuje diagnozowaniem jej z wykorzystaniem badań genetycznych. Do jej najczęstszych form zalicza się cukrzycę MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young), cukrzycę noworodkową, czy mitochondrianą. Wszystkie związane są z defektem wydzielania insuliny.

W przypadku cukrzycy typu 2 za czynnik sprawczy określa się narastającą niewrażliwość tkanek na działanie insuliny. Często spowodowana przez błędy żywieniowe oraz brak aktywności fizycznej.

Cukrzyca objawy | jak rozpoznać chorobę?

Objawy będące wynikiem hiperglikemii są podobne dla obu jej typów. Wyróżnia się wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, senność, osłabienie, zaburzenie koncentracji, nawracające zakażenia oraz tendencja do infekcji skóry. Do ostrych powikłań cukrzycy zalicza się kwasica, czy też śpiączka ketonowa. Dodatkowo narażone na uszkodzenia są nerki (nefropatia cukrzycowa), nerwy obwodowe (neuropatia cukrzycowa) oraz wzrok (retinopatia cukrzycowa). Możliwa makroangiopatia sprzyja chorobom układu krążenia (choroba wieńcowa, udar, zawał serca, nadciśnienie).

Cukrzyca – jak przebiega leczenie?

Alternatywę dla leczenia insuliną w cukrzycy typu 1 jest przeszczep trzustki bądź wysp trzustkowych. Jednak jest to forma leczenia zalecana w wyjątkowo ciężkich przypadkach, z dużymi powikłaniami, takimi jak retinopatia bądź niewydolność nerek. W przypadku cukrzycy typu 2 leczenie rozpoczyna się od zmiany nawyków żywieniowych, w dalszym etapie zastosowanie leków doustnych, zaś podanie insuliny stosuje się przy braku skuteczności leczenia wysokimi dawkami leków, czy też nasileniu się groźnych objawów będących wynikiem stanu wysokiej glikemii.

Teraz kilka praktycznych zaleceń odbiegających od farmakoterapii. Zastosowanie dietoterapii w przypadku cukrzycy typu 2 jest jednym z kluczowych elementów.

Dieta w cukrzycy – praktyczne informacje
cukrzyca a dieta

Czy dieta ta jest trudna w zastosowaniu i czy jest zarezerwowana tylko dla chorych borykających się z daną jednostką chorobową?

Otóż nie, dieta ta opiera się o proste zasady, które może wprowadzić każdy z nas i również odczuje ich pozytywny efekt.

Od czego więc zacząć?

Według Instytutu Żywności i Żywienia każdy z cukrzycą typu 2 powinien znać 7 głównych zaleceń, które są zgodne z opracowaną w 2016 roku Piramidą Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej, jak i rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (2016 r.) oraz Światowej Federacji Diabetologicznej (2015 r.)

Oto opracowana pigułka 7 głównych zaleceń:

  1. Ustalenie kaloryczności diety z dietetykiem.
  2. Ustalenie zawartości węglowodanów w diecie z dietetykiem.
  3. Jedzenie regularnych posiłków (4-5 uzależnione od rodzaju prowadzonego leczenia)
  4. Dodawanie warzyw do większości posiłków
  5. Wartościowe śniadanie.
  6. Unikanie cukru, słodyczy, słodkich napojów
  7. Korzystanie z zalecanych przez IŻŻ produktów spożywczych.

O jakich produktach mowa?

Szczególnie zalecane są produkty wykazujące niski indeks glikemiczny (IG <55). Zanim przejdziemy dalej warto wyjaśnić, czym jest indeks glikemiczny. Mianowicie opisuje wpływ spożycia określonej ilości produktu na stężenie glukozy we krwi, określając szybkość z jaką dane stężenie wzrasta po spożyciu 50 g węglowodanów łatwo-przyswajalnych.
Przedział wartości indeksu glikemicznego:

*NISKI <55
*ŚREDNI 56-69
*WYSOKI >70

Dodatkowo możemy się spotkać z terminem ładunek glikemiczny, który uwzględnia porcję spożywanego produktu spożywczego zawierającego węglowodany. To co powinniśmy wiedzieć, to zalecenie, aby bazować na niskim indeksie oraz ładunku glikemicznym.

Czytaj także: Dieta w chorobach autoimmunologicznych

Co więc powinno stanowić bazę naszej diety?

Dla ułatwienia przedstawimy to w oparciu o poszczególne grupy produktów spożywczych.

Produkty zbożowe:

*kasze: kasza gryczana, jęczmienna, bulgur, komosa ryżowa
*płatki: owsiane, orkiszowe, gryczane, żytnie
*ryż: brązowy, dziki, czerwony
*pieczywo: żytnie na zakwasie, pełnoziarnisty
*makaron: razowy, gryczany

To na co warto zwrócić uwagę w przypadku powyższej grupy produktów to forma przygotowania. Ważne jest nierozgotowywanie produktu (kasza, ryż, makaron).

Produkty mleczne:

*Najkorzystniejszy wybór to napoje mleczne fermentowane: kefir, jogurt, maślanka, biały ser

Warzywa - to grupa z dość szeroką możliwością wyboru:

*brokuły, kapusty, cukinia, cykoria, papryka, kalafior, szpinak, sałata, miksy sałat, pomidor, papryka, rzodkiew, szczypiorek, por
*marchew, ziemniak, burak – są na liście cenzurowanych, jednak dotyczy to formy ugotowanej (wtedy indeks glikemiczny wzrasta)
*nasiona roślin strączkowych – zawierają dużo węglowodanów, dlatego ich ilość powinna być uwzględniona w diecie po konsultacji ze specjalistą

Owoce – to grupa, która wymaga odpowiedniego doboru produktów oraz ich ilości

*zalecana jest forma surowa w przewadze owoców jagodowych, jabłek, mandarynek, grejpfruta, pomarańczy
*na cenzurowanych znajdują się banany, melon, winogrona oraz owoce suszone

Tłuszcze:

Nasiona, pestki, orzechy, oleje – ważny składnik diety, jednak jego ilość również jest kluczowym elementem dobrze dobranego planu żywienia

*orzechy: laskowe, włoskie, migdały, arachidowe
*pestki i nasiona: dyni, słonecznika, lnu, sezamu
*wiórki i płatki kokosowe
*oleje: rzepakowy, lniany, rydzowy, rzepakowy
*awokado (mimo przynależności do grupy owoców ze względu na przewagę tłuszczu bardziej wkomponuje się w daną grupę)

Ważne by zwracać też uwagę na niską zawartość w diecie nasyconych kwasów tłuszczowych, izomerów trans oraz soli.

W przypadku produktów mlecznych należy bazować na chudym i półtłustym nabiale. Zaś w grupie produktów mięsnych wybierać ich chude rodzaje, takie jak indyk, czy też ryby: dorsz, pstrąg, mintaj (tu jednak należy uwzględnić tłuste ryby morskie ze względu na zawartość kwasów omega-3). Osobom nielubiącym lub niejedzącym ryb polecić można dostarczenie danego składnika z produktów takich, jak olej lniany, rydzowy, konopny, awokado, bądź w postaci suplementu.

W końcowych zalecaniach warto wprowadzić:

  1. Wyeliminowanie produktów typu fast-food
  2. Wybór świeżych produktów (unikanie gotowych dań, zup w proszku)
  3. Stosowanie sosów domowych, nie gotowych w proszku.
  4. Wyeliminowanie margaryn twardych.
  5. Zastąpienie soli ziołami i przyprawami
  6. Wprowadzenie naturalnych produktów mogących korzystanie wpływać na stężenie glikemii. Zaliczane do nich cynamon, morwa biała, imbir.
  7. Warto pamiętać, komponując dania, że dodatek tłuszczu oraz białka obniża indeks glikemiczny posiłku.
  8. RUCH – jego pozytywny wpływ na poprawę glikemii i wrażliwości tkanek na działanie insuliny potwierdza coraz więcej badań.

Jak to skomponować w praktyce?

I śniadanie: Pieczywo żytnie z pastą z twarogu i passaty pomidorowej z papryką, oliwkami
i roszponką.

II śniadanie: Koktajl jagodowo-kokosowy na kefirze z cynamonem.

Obiad: Indyk w ziołach z kaszą pęczak z mizerią.

Podwieczorek: Pudding z jogurtem, siemieniem lnianym, mandarynką i płatkami owsianymi.

Kolacja: Jajecznica z pomidorami, papryką, szczypiorkiem z dowolnym miksem sałat z podprażonymi pestkami dyni, sosem musztardowym.

Czy taka dieta jest trudna w wykonaniu?

Tu odpowiedź pozostawiam czytającym, jednak kiedy usłyszycie o diecie cukrzycowej miejcie na uwadze powyższe informacje i umiejcie je wykorzystać w praktyce.

Podsumowując: jedzcie wartościowo, nie ilościowo oraz ruszajcie się, a na korzystne efekty nie będzie trzeba długo czekać.




Autor:
Mgr Izabela Dudzik

dietetyk specjalista zdrowia publicznego

Instytut Dietetyki i Promocji Zdrowia

 

 

 

Bibliografia:

  • „Interna Szczeklika 2012. Podręcznik chorób wewnętrznych” pod redakcją Piotra Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2012

  • American Diabetes Association (www.diabetes.org)

  • Medscape: Type 1 Diabetes Mellitus (https://emedicine.medscape.com/article/117739-overview), Type 2 Diabetes Mellitus (https://emedicine.medscape.com/article/117853-overview)

  • Szelachowska M., LADA — późno ujawniająca się cukrzyca o podłożu autoimmunologicznym u osób dorosłych, Polish Journal of Endocrinology, 2007

  • Klupa T.: Dieta cukrzycowa jako element profilaktyki sercowo-naczyniowej. Polskie Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (PFP) 2007

  • Rudnicka A.: Znaczenie diety w kontroli cukrzycy. Polskie Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (PFP) 2007

  • Molenda E., Barud W.: Dobór rodzaju i intensywności wysiłku fizycznego dla osób z cukrzycą typu 2. Medycyna Sportowa 2004

  • Mędrela-Kuder E., PRAWIDŁOWA DIETA W CUKRZYCY TYPU II JAKO FORMA REHABILITACJI CHORYCH, ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 2, 219 – 223

  • https://ncez.pl/

Instytut Dietetyki 0 5 marca 2019  < 1000

Dodaj komentarz

Artykuły z kategorii: Trening

cwiczenia-z-gumami-oporowymi-aktualizacja-2020

Ćwiczenia z gumami oporowymi | Aktualizacja 2020

Guma jak to guma ma wiele zastosowań, nic dziwnego, że jest coraz częściej spotykana na siłowniach i w klubach fitness. Przyjrzyjmy się bliżej temu wszechstronnemu gadżetowi treningowemu. Zobacz jak trenować za pomocą taśm oporowych.

deska-cwiczenie-o-wielu-zastosowaniach-aktualizacja-2020

Deska – ćwiczenie o wielu zastosowaniach | Aktualizacja 2020

Deska (ang. plank) należy do ćwiczeń ogólnorozwojowych, które sprawdzają się w wielu dyscyplinach sportowych. Podczas wykonywania tego ćwiczenia pracuje dużo grup mięśniowych. Zobacz, co można zyskać robiąc deskę! Deska ćwiczenie plan - podejmiesz wyzwanie?

recepta-na-mocne-i-sprezyste-miesnie-sprawdz-cwiczenia-izometryczne

Recepta na mocne i sprężyste mięśnie? Sprawdź ćwiczenia izometryczne!

Twoje mięśnie są mało stabilne i sprężyste? Ten rodzaj treningu jest dla ciebie! Nie tylko wzmocnisz mięśnie, ale i zwiększysz siłę bez konieczności przerzucania ton żelastwa. Przedstawiamy ćwiczenia izometryczne - lekarstwo na wiele treningowych bolączek i skuteczne narzędzie fizjoterapeutyczne.

koniec-z-zakwasami-sposoby-na-zakwasy-klatki-piersiowej-po-treningu-aktualizacja-2020

Koniec z zakwasami – sposoby na zakwasy klatki piersiowej po treningu | Aktualizacja 2020

Zbyt duże obciążenia treningowe czy zbyt duża objętość treningu klatki piersiowej mogą spowodować pojawienie się zakwasów w tej partii ciała. Poznaj sposoby na zakwasy mięśni, które pomogą zniwelować bolesność mięśni po treningu wywołaną mikrourazami.

bezpieczny-trening-na-barki-cwiczenia-na-barki-w-domu-aktualizacja-2020

Bezpieczny trening na barki | Ćwiczenia na barki w domu | Aktualizacja 2020

Wiele trenujących osób zmaga się z bólem barków. Skąd się biorą problemy w tych okolicach? Zobacz, co należy robić by zwiększyć bezpieczeństwo podczas treningu tej partii mięśniowej. Ćwiczenia na barki w domu. Ćwiczenia na barki z hantlami.

jak-nauczyc-sie-stania-na-rekach-od-podstaw-aktualizacja-2020

Jak nauczyć się stania na rękach od podstaw | Aktualizacja 2020

Stanie na rękach typowe ćwiczenie z masą własnego ciała jest nie tylko fajną sztuczką. Jest też dobrym ćwiczeniem wzmacniającym na całe ciało. Poradnik ABC stania rękach, zobacz jak ćwiczyć hand stand od zera. Stanie na rękach nauka. Co daje to ćwiczenie?

sekrety-treningu-czym-jest-koci-grzbiet-aktualizacja-2020

Sekrety treningu – czym jest koci grzbiet? Aktualizacja 2020

Z jednej strony prawidłowa technika wielu ćwiczeń siłowych wymaga unikania tzw. kociego grzbietu. Z drugiej natomiast – istnieje niezależne ćwiczenie o tej samej nazwie. Zobacz, na czym polega robienie kociego grzbietu. Czy taki ruch może być niebezpieczny dla zdrowia?

full-body-workout-plan-treningowy-dla-calego-ciala

Full Body Workout - plan treningowy dla całego ciała

Treningi Full Body Workout cieszą się rosnącą popularnością wśród ćwiczących w każdym wieku i każdej płci. Jak opracować kompleksowy plan takiej aktywności fizycznej?

swiateczne-bajlando-jak-sie-zorganizowac-by-nie-odpuszczac-treningow

Świąteczne bajlando - jak się zorganizować, by nie odpuszczać treningów?

Boże Narodzenie to dla większości czas siedzenia i nieskończonego potoku domowych pyszności. Ci bardziej zaawansowani treningowo na pewno zastanawiają się, jak to wszystko zorganizować, by znaleźć czas na treningi podczas świąt. Podpowiadamy, na co zwrócić uwagę i kiedy wygospodarować czas na świąteczny workout.

przygotuj-sie-na-zime-zdradzamy-prognozy-na-sezon-2019-2020

Przygotuj się na zimę! Zdradzamy prognozy na sezon 2019/2020

Czas srogich zim i długo trzymających mrozów już dawno za nami. W obecnym klimacie lokalnym trudno o temperatury ujemne sięgające 20 kresek poniżej zera. Wiemy, na jaką zimę trzeba się szykować w nadchodzącym sezonie 2019/2020. Przedstawiamy prognozy na najbliższe miesiące!

cwiczenia-z-gumami-oporowymi-aktualizacja-2020

Ćwiczenia z gumami oporowymi | Aktualizacja 2020

Guma jak to guma ma wiele zastosowań, nic dziwnego, że jest coraz częściej spotykana na siłowniach i w klubach fitness. Przyjrzyjmy się bliżej temu wszechstronnemu gadżetowi treningowemu. Zobacz jak trenować za pomocą taśm oporowych.

deska-cwiczenie-o-wielu-zastosowaniach-aktualizacja-2020

Deska – ćwiczenie o wielu zastosowaniach | Aktualizacja 2020

Deska (ang. plank) należy do ćwiczeń ogólnorozwojowych, które sprawdzają się w wielu dyscyplinach sportowych. Podczas wykonywania tego ćwiczenia pracuje dużo grup mięśniowych. Zobacz, co można zyskać robiąc deskę! Deska ćwiczenie plan - podejmiesz wyzwanie?

recepta-na-mocne-i-sprezyste-miesnie-sprawdz-cwiczenia-izometryczne

Recepta na mocne i sprężyste mięśnie? Sprawdź ćwiczenia izometryczne!

Twoje mięśnie są mało stabilne i sprężyste? Ten rodzaj treningu jest dla ciebie! Nie tylko wzmocnisz mięśnie, ale i zwiększysz siłę bez konieczności przerzucania ton żelastwa. Przedstawiamy ćwiczenia izometryczne - lekarstwo na wiele treningowych bolączek i skuteczne narzędzie fizjoterapeutyczne.

koniec-z-zakwasami-sposoby-na-zakwasy-klatki-piersiowej-po-treningu-aktualizacja-2020

Koniec z zakwasami – sposoby na zakwasy klatki piersiowej po treningu | Aktualizacja 2020

Zbyt duże obciążenia treningowe czy zbyt duża objętość treningu klatki piersiowej mogą spowodować pojawienie się zakwasów w tej partii ciała. Poznaj sposoby na zakwasy mięśni, które pomogą zniwelować bolesność mięśni po treningu wywołaną mikrourazami.

bezpieczny-trening-na-barki-cwiczenia-na-barki-w-domu-aktualizacja-2020

Bezpieczny trening na barki | Ćwiczenia na barki w domu | Aktualizacja 2020

Wiele trenujących osób zmaga się z bólem barków. Skąd się biorą problemy w tych okolicach? Zobacz, co należy robić by zwiększyć bezpieczeństwo podczas treningu tej partii mięśniowej. Ćwiczenia na barki w domu. Ćwiczenia na barki z hantlami.

jak-nauczyc-sie-stania-na-rekach-od-podstaw-aktualizacja-2020

Jak nauczyć się stania na rękach od podstaw | Aktualizacja 2020

Stanie na rękach typowe ćwiczenie z masą własnego ciała jest nie tylko fajną sztuczką. Jest też dobrym ćwiczeniem wzmacniającym na całe ciało. Poradnik ABC stania rękach, zobacz jak ćwiczyć hand stand od zera. Stanie na rękach nauka. Co daje to ćwiczenie?

sekrety-treningu-czym-jest-koci-grzbiet-aktualizacja-2020

Sekrety treningu – czym jest koci grzbiet? Aktualizacja 2020

Z jednej strony prawidłowa technika wielu ćwiczeń siłowych wymaga unikania tzw. kociego grzbietu. Z drugiej natomiast – istnieje niezależne ćwiczenie o tej samej nazwie. Zobacz, na czym polega robienie kociego grzbietu. Czy taki ruch może być niebezpieczny dla zdrowia?

full-body-workout-plan-treningowy-dla-calego-ciala

Full Body Workout - plan treningowy dla całego ciała

Treningi Full Body Workout cieszą się rosnącą popularnością wśród ćwiczących w każdym wieku i każdej płci. Jak opracować kompleksowy plan takiej aktywności fizycznej?

swiateczne-bajlando-jak-sie-zorganizowac-by-nie-odpuszczac-treningow

Świąteczne bajlando - jak się zorganizować, by nie odpuszczać treningów?

Boże Narodzenie to dla większości czas siedzenia i nieskończonego potoku domowych pyszności. Ci bardziej zaawansowani treningowo na pewno zastanawiają się, jak to wszystko zorganizować, by znaleźć czas na treningi podczas świąt. Podpowiadamy, na co zwrócić uwagę i kiedy wygospodarować czas na świąteczny workout.

przygotuj-sie-na-zime-zdradzamy-prognozy-na-sezon-2019-2020

Przygotuj się na zimę! Zdradzamy prognozy na sezon 2019/2020

Czas srogich zim i długo trzymających mrozów już dawno za nami. W obecnym klimacie lokalnym trudno o temperatury ujemne sięgające 20 kresek poniżej zera. Wiemy, na jaką zimę trzeba się szykować w nadchodzącym sezonie 2019/2020. Przedstawiamy prognozy na najbliższe miesiące!