Dieta CUKRZYCOWA – czy raczej dieta w cukrzycy

Dieta CUKRZYCOWA – czy raczej dieta w cukrzycy

Powyższe nazewnictwo przyjęło się do powszechnego stosowania, jednak w nomenklaturze opisu diet nie występuje. Prawidłowo brzmiący odpowiednik diety cukrzycowej to dieta z ograniczoną ilością węglowodanów łatwo-przyswajalnych. Nazwa długa i zawiła, dla wielu nie do końca zrozumiała.

Początki cukrzycy – trochę historii

Warto tu się jednak zatrzymać i określić, czym jest cukrzyca, kogo dotyczy i do czego może prowadzić.

Mianem cukrzycy określa się grupę chorób metabolicznych charakteryzujących się przewlekłą hiperglikemią, wynikającą z defektu wydzielania i/ lub działania insuliny.

Historia cukrzycy sięga 1500 r. p.n.e. Według rękopisów obserwowano wtedy nadmierne wydalanie moczu, które prowadziło do wyniszczenia organizmu, a finalnie do śmierci. Ok. 400-500 r. dwaj indyjscy lekarze Charaka i Sushruta rozróżnili dwa rodzaje cukrzycy (obecnie określane jako typ 1 i typ 2). Danym tematem zajmowali się jeszcze inni uczeni: Awicena, Thomas Willis. Początkowy sposób diagnozy sprowadzał się do badania smaku moczu pacjenta, który określany był jako miodowy. Przełożyło się to na ustanowioną później nazwę choroby – diabetes mellitus (łac. – słodki jak miód). Przełomem w leczeniu cukrzycy było odkrycie insuliny, dzięki kanadyjskiemu lekarzowi Fredrickowi Bantingowi. Wraz z Charlesem Bestem pracowali na psach i nad ich hormonami wydzielanymi przez trzustkę.

Cukrzyca a sposób odżywiania
dieta cukrzycowa

Odbiegając od historii warto odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego temat cukrzycy i diety w jej przypadku jest taki istotny. Mianowicie cukrzyca to pierwsza niezakaźna choroba, uznana przez ONZ za epidemię XXI wieku. Eksperci Instytutu Żywności i Żywienia zgodnie twierdzą, że w przypadku cukrzycy typu 2 walka z chorobą to walka z otyłością i to od najmłodszych lat. Cukrzyca typu 2 uznana za chorobę cywilizacyjną najczęściej spowodowana jest nieprawidłowym odżywaniem oraz siedzącym trybem życia. Nie da się ukryć, że na przestrzeni lat osiedliśmy oraz przyjmowane przez nas jedzenie jest bardziej przetworzone i jest go zdecydowanie więcej.

Cukrzyca niejedno ma imię

Wyróżniamy różne typy cukrzycy. Najbardziej znane to typ 1 i typ 2. Typ 1 określany jako insulino-zależny spowodowany brakiem lub zbyt małą ilością wydzielanej insuliny przez komórki B-trzustki, jest chorobą zaliczaną do autoimmunologicznych, gdzie nasz układ odpornościowy atakuje nasze własne komórki, niszcząc je. W tym przypadku podawanie insuliny jest koniecznością. Cukrzyca typu 1 niegdyś nazywana cukrzycą młodzieńczą, obecnie dotyka osoby starsze (powyżej 20 roku życia). Ten typ określa się jako LADA (ang. Latent Autoimmune Diabetes in Adults).  Cukrzyca typu LADA dotyczy 5-10% osób z cukrzycą rozpoznaną po 35 roku życia. W celu jej zdiagnozowania konieczne jest stwierdzenie obecności autoprzeciwciał typowych dla cukrzycy typu 1, przede wszystkim anty-GAD.

Wyróżnia się też cukrzycę monogenową stanowiącą 1-2 % wszystkich przypadków cukrzycy. Spowodowana jest pojedynczą mutacją, co skutkuje diagnozowaniem jej z wykorzystaniem badań genetycznych. Do jej najczęstszych form zalicza się cukrzycę MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young), cukrzycę noworodkową, czy mitochondrianą. Wszystkie związane są z defektem wydzielania insuliny.

W przypadku cukrzycy typu 2 za czynnik sprawczy określa się narastającą niewrażliwość tkanek na działanie insuliny. Często spowodowana przez błędy żywieniowe oraz brak aktywności fizycznej.

Cukrzyca objawy | jak rozpoznać chorobę?

Objawy będące wynikiem hiperglikemii są podobne dla obu jej typów. Wyróżnia się wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, senność, osłabienie, zaburzenie koncentracji, nawracające zakażenia oraz tendencja do infekcji skóry. Do ostrych powikłań cukrzycy zalicza się kwasica, czy też śpiączka ketonowa. Dodatkowo narażone na uszkodzenia są nerki (nefropatia cukrzycowa), nerwy obwodowe (neuropatia cukrzycowa) oraz wzrok (retinopatia cukrzycowa). Możliwa makroangiopatia sprzyja chorobom układu krążenia (choroba wieńcowa, udar, zawał serca, nadciśnienie).

Cukrzyca – jak przebiega leczenie?

Alternatywę dla leczenia insuliną w cukrzycy typu 1 jest przeszczep trzustki bądź wysp trzustkowych. Jednak jest to forma leczenia zalecana w wyjątkowo ciężkich przypadkach, z dużymi powikłaniami, takimi jak retinopatia bądź niewydolność nerek. W przypadku cukrzycy typu 2 leczenie rozpoczyna się od zmiany nawyków żywieniowych, w dalszym etapie zastosowanie leków doustnych, zaś podanie insuliny stosuje się przy braku skuteczności leczenia wysokimi dawkami leków, czy też nasileniu się groźnych objawów będących wynikiem stanu wysokiej glikemii.

Teraz kilka praktycznych zaleceń odbiegających od farmakoterapii. Zastosowanie dietoterapii w przypadku cukrzycy typu 2 jest jednym z kluczowych elementów.

Dieta w cukrzycy – praktyczne informacje
cukrzyca a dieta

Czy dieta ta jest trudna w zastosowaniu i czy jest zarezerwowana tylko dla chorych borykających się z daną jednostką chorobową?

Otóż nie, dieta ta opiera się o proste zasady, które może wprowadzić każdy z nas i również odczuje ich pozytywny efekt.

Od czego więc zacząć?

Według Instytutu Żywności i Żywienia każdy z cukrzycą typu 2 powinien znać 7 głównych zaleceń, które są zgodne z opracowaną w 2016 roku Piramidą Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej, jak i rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (2016 r.) oraz Światowej Federacji Diabetologicznej (2015 r.)

Oto opracowana pigułka 7 głównych zaleceń:

  1. Ustalenie kaloryczności diety z dietetykiem.
  2. Ustalenie zawartości węglowodanów w diecie z dietetykiem.
  3. Jedzenie regularnych posiłków (4-5 uzależnione od rodzaju prowadzonego leczenia)
  4. Dodawanie warzyw do większości posiłków
  5. Wartościowe śniadanie.
  6. Unikanie cukru, słodyczy, słodkich napojów
  7. Korzystanie z zalecanych przez IŻŻ produktów spożywczych.

O jakich produktach mowa?

Szczególnie zalecane są produkty wykazujące niski indeks glikemiczny (IG <55). Zanim przejdziemy dalej warto wyjaśnić, czym jest indeks glikemiczny. Mianowicie opisuje wpływ spożycia określonej ilości produktu na stężenie glukozy we krwi, określając szybkość z jaką dane stężenie wzrasta po spożyciu 50 g węglowodanów łatwo-przyswajalnych.
Przedział wartości indeksu glikemicznego:

*NISKI <55
*ŚREDNI 56-69
*WYSOKI >70

Dodatkowo możemy się spotkać z terminem ładunek glikemiczny, który uwzględnia porcję spożywanego produktu spożywczego zawierającego węglowodany. To co powinniśmy wiedzieć, to zalecenie, aby bazować na niskim indeksie oraz ładunku glikemicznym.

Czytaj także: Dieta w chorobach autoimmunologicznych

Co więc powinno stanowić bazę naszej diety?

Dla ułatwienia przedstawimy to w oparciu o poszczególne grupy produktów spożywczych.

Produkty zbożowe:

*kasze: kasza gryczana, jęczmienna, bulgur, komosa ryżowa
*płatki: owsiane, orkiszowe, gryczane, żytnie
*ryż: brązowy, dziki, czerwony
*pieczywo: żytnie na zakwasie, pełnoziarnisty
*makaron: razowy, gryczany

To na co warto zwrócić uwagę w przypadku powyższej grupy produktów to forma przygotowania. Ważne jest nierozgotowywanie produktu (kasza, ryż, makaron).

Produkty mleczne:

*Najkorzystniejszy wybór to napoje mleczne fermentowane: kefir, jogurt, maślanka, biały ser

Warzywa - to grupa z dość szeroką możliwością wyboru:

*brokuły, kapusty, cukinia, cykoria, papryka, kalafior, szpinak, sałata, miksy sałat, pomidor, papryka, rzodkiew, szczypiorek, por
*marchew, ziemniak, burak – są na liście cenzurowanych, jednak dotyczy to formy ugotowanej (wtedy indeks glikemiczny wzrasta)
*nasiona roślin strączkowych – zawierają dużo węglowodanów, dlatego ich ilość powinna być uwzględniona w diecie po konsultacji ze specjalistą

Owoce – to grupa, która wymaga odpowiedniego doboru produktów oraz ich ilości

*zalecana jest forma surowa w przewadze owoców jagodowych, jabłek, mandarynek, grejpfruta, pomarańczy
*na cenzurowanych znajdują się banany, melon, winogrona oraz owoce suszone

Tłuszcze:

Nasiona, pestki, orzechy, oleje – ważny składnik diety, jednak jego ilość również jest kluczowym elementem dobrze dobranego planu żywienia

*orzechy: laskowe, włoskie, migdały, arachidowe
*pestki i nasiona: dyni, słonecznika, lnu, sezamu
*wiórki i płatki kokosowe
*oleje: rzepakowy, lniany, rydzowy, rzepakowy
*awokado (mimo przynależności do grupy owoców ze względu na przewagę tłuszczu bardziej wkomponuje się w daną grupę)

Ważne by zwracać też uwagę na niską zawartość w diecie nasyconych kwasów tłuszczowych, izomerów trans oraz soli.

W przypadku produktów mlecznych należy bazować na chudym i półtłustym nabiale. Zaś w grupie produktów mięsnych wybierać ich chude rodzaje, takie jak indyk, czy też ryby: dorsz, pstrąg, mintaj (tu jednak należy uwzględnić tłuste ryby morskie ze względu na zawartość kwasów omega-3). Osobom nielubiącym lub niejedzącym ryb polecić można dostarczenie danego składnika z produktów takich, jak olej lniany, rydzowy, konopny, awokado, bądź w postaci suplementu.

W końcowych zalecaniach warto wprowadzić:

  1. Wyeliminowanie produktów typu fast-food
  2. Wybór świeżych produktów (unikanie gotowych dań, zup w proszku)
  3. Stosowanie sosów domowych, nie gotowych w proszku.
  4. Wyeliminowanie margaryn twardych.
  5. Zastąpienie soli ziołami i przyprawami
  6. Wprowadzenie naturalnych produktów mogących korzystanie wpływać na stężenie glikemii. Zaliczane do nich cynamon, morwa biała, imbir.
  7. Warto pamiętać, komponując dania, że dodatek tłuszczu oraz białka obniża indeks glikemiczny posiłku.
  8. RUCH – jego pozytywny wpływ na poprawę glikemii i wrażliwości tkanek na działanie insuliny potwierdza coraz więcej badań.

Jak to skomponować w praktyce?

I śniadanie: Pieczywo żytnie z pastą z twarogu i passaty pomidorowej z papryką, oliwkami
i roszponką.

II śniadanie: Koktajl jagodowo-kokosowy na kefirze z cynamonem.

Obiad: Indyk w ziołach z kaszą pęczak z mizerią.

Podwieczorek: Pudding z jogurtem, siemieniem lnianym, mandarynką i płatkami owsianymi.

Kolacja: Jajecznica z pomidorami, papryką, szczypiorkiem z dowolnym miksem sałat z podprażonymi pestkami dyni, sosem musztardowym.

Czy taka dieta jest trudna w wykonaniu?

Tu odpowiedź pozostawiam czytającym, jednak kiedy usłyszycie o diecie cukrzycowej miejcie na uwadze powyższe informacje i umiejcie je wykorzystać w praktyce.

Podsumowując: jedzcie wartościowo, nie ilościowo oraz ruszajcie się, a na korzystne efekty nie będzie trzeba długo czekać.




Autor:
Mgr Izabela Dudzik

dietetyk specjalista zdrowia publicznego

Instytut Dietetyki i Promocji Zdrowia

 

 

 

Bibliografia:

  • „Interna Szczeklika 2012. Podręcznik chorób wewnętrznych” pod redakcją Piotra Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2012

  • American Diabetes Association (www.diabetes.org)

  • Medscape: Type 1 Diabetes Mellitus (https://emedicine.medscape.com/article/117739-overview), Type 2 Diabetes Mellitus (https://emedicine.medscape.com/article/117853-overview)

  • Szelachowska M., LADA — późno ujawniająca się cukrzyca o podłożu autoimmunologicznym u osób dorosłych, Polish Journal of Endocrinology, 2007

  • Klupa T.: Dieta cukrzycowa jako element profilaktyki sercowo-naczyniowej. Polskie Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (PFP) 2007

  • Rudnicka A.: Znaczenie diety w kontroli cukrzycy. Polskie Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia (PFP) 2007

  • Molenda E., Barud W.: Dobór rodzaju i intensywności wysiłku fizycznego dla osób z cukrzycą typu 2. Medycyna Sportowa 2004

  • Mędrela-Kuder E., PRAWIDŁOWA DIETA W CUKRZYCY TYPU II JAKO FORMA REHABILITACJI CHORYCH, ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 2, 219 – 223

  • https://ncez.pl/

Instytut Dietetyki 0 5 marca 2019  < 1000

Dodaj komentarz

Artykuły z kategorii: Trening

trening-ems-w-warszawie-gdzie

Trening EMS w Warszawie | Gdzie?

Trening EMS cieszy się coraz większym zainteresowaniem w Polsce. Jest to świetna alternatywa i odskocznia od standardowych form ćwiczeń. Wiele klubów fitness i salonów odnowy wprowadza do swojej oferty ten niezwykły trening EMS. Prawie w każdej dzielnicy Warszawy możemy znaleźć takie miejsce - wystarczy przeczytać gdzie, co i jak.

czy-kurs-na-trenera-personalnego-jest-potrzebny

Czy kurs na trenera personalnego jest potrzebny?

Jeśli zaciekawił Cię tytuł - to pewnie zastanawiasz się, czy posiadasz wystarczającą wiedzę i umiejętności, aby pracować w tym zawodzie. W tym artykule postaramy się odpowiedzieć na pytania: Jak jest uregulowany prawnie zawód trenera personalnego w Polsce? Dlaczego certyfikat ukończenia kursu nie jest rzeczą najważniejszą? Czego brakuje w kursach na trenera personalnego? Z jakich modułów powinien składać się dobry kurs trenerski?

trening-obwodowy-w-domu-najlepszy-sposob-na-idealna-sylwetke

Trening obwodowy w domu - najlepszy sposób na idealną sylwetkę

Trening obwodowy jest doskonałą formą aktywności fizycznej. Wykonywany w domu systematycznie daje rewelacyjne rezultaty. Efekty ćwiczeń zobaczysz już po miesiącu. Dlatego też trening obwodowy w domu dedykowany jest dla wszystkich, którzy chcą zadbać o swoje lepsze samopoczucie i wygląd.

wiosna-czyli-sezon-na-silownie-plenerowe-zostal-otwarty

Wiosna, czyli sezon na siłownie plenerowe został otwarty!

Z roku na rok w każdym mieście przybywa siłowni plenerowych. Miłośnicy aktywności fizycznej bardzo chętnie korzystają z maszyn na świeżym powietrzu. Jak ćwiczyć na siłowniach plenerowych, by uzyskać jak najlepsze efekty?

odchudzanie-najlepsze-cwiczenia-cardio-w-domu-i-na-silowni

Odchudzanie: najlepsze ćwiczenia cardio w domu i na siłowni

Trening cardio jest pomysłem na odchudzanie, rozpoczęcie jakiejkolwiek aktywności fizycznej czy też utrzymanie zdrowia i formy. Ćwiczenia cardio można wykonywać w domu, na siłowni, na zewnątrz… Są one doskonałe zarówno dla początkujących i zaawansowanych W dzisiejszym odcinku – trening cardio od podstaw.

inteligentna-opaska-sportowa-potrzebny-gadzet-fitness

Inteligentna opaska sportowa – potrzebny gadżet fitness?

Monitorowanie aktywności fizycznej i mierzenie postępu to jedno z ważniejszych zadań trenującego. Tym łatwiej, gdy zamiast ręcznie uzupełnianego dziennika ćwiczeń, mamy urządzenia, które zapisują dane automatycznie. Czy opaska sportowa stała się już koniecznym gadżetem fitness?

przepuklina-a-trening-jak-sie-jej-ustrzec

Przepuklina a trening – jak się jej ustrzec?

Przepuklina jest stosunkowo częstą dolegliwością wśród osób aktywnych fizycznie. Jej leczenie zwykle polega na wykonaniu zabiegu. Jak nie dopuścić do rozwoju tego schorzenia? Czy można trenować po przebytej przepuklinie?

trening-miesni-glebokich-tylko-dla-pan

Trening mięśni głębokich tylko dla pań!

Trening core pozwala na zwiększenie stabilności całego ciała. Dzięki mocnemu gorsetowi mięśniowemu znacznie zmniejsza się ryzyko kontuzji. Zobacz, dlaczego powinnaś ćwiczyć mięśnie głębokie. Poznaj ćwiczenia na mięśnie posturalne stworzone z myślą o kobietach!

najpopularniejsi-i-najpopularniejsze-poznaj-sportowe-gwiazdy-street-workout

Najpopularniejsi i najpopularniejsze – poznaj sportowe gwiazdy street workout!

Street workout dość niedawno zyskał popularność – szczególnie na polskiej sportowej scenie. Niemniej, ma już wielu zasłużonych zawodników i zawodniczek. Oto zestawienie najpopularniejszych z nich!

trening-ems-w-warszawie-gdzie

Trening EMS w Warszawie | Gdzie?

Trening EMS cieszy się coraz większym zainteresowaniem w Polsce. Jest to świetna alternatywa i odskocznia od standardowych form ćwiczeń. Wiele klubów fitness i salonów odnowy wprowadza do swojej oferty ten niezwykły trening EMS. Prawie w każdej dzielnicy Warszawy możemy znaleźć takie miejsce - wystarczy przeczytać gdzie, co i jak.

czy-kurs-na-trenera-personalnego-jest-potrzebny

Czy kurs na trenera personalnego jest potrzebny?

Jeśli zaciekawił Cię tytuł - to pewnie zastanawiasz się, czy posiadasz wystarczającą wiedzę i umiejętności, aby pracować w tym zawodzie. W tym artykule postaramy się odpowiedzieć na pytania: Jak jest uregulowany prawnie zawód trenera personalnego w Polsce? Dlaczego certyfikat ukończenia kursu nie jest rzeczą najważniejszą? Czego brakuje w kursach na trenera personalnego? Z jakich modułów powinien składać się dobry kurs trenerski?

trening-obwodowy-w-domu-najlepszy-sposob-na-idealna-sylwetke

Trening obwodowy w domu - najlepszy sposób na idealną sylwetkę

Trening obwodowy jest doskonałą formą aktywności fizycznej. Wykonywany w domu systematycznie daje rewelacyjne rezultaty. Efekty ćwiczeń zobaczysz już po miesiącu. Dlatego też trening obwodowy w domu dedykowany jest dla wszystkich, którzy chcą zadbać o swoje lepsze samopoczucie i wygląd.

wiosna-czyli-sezon-na-silownie-plenerowe-zostal-otwarty

Wiosna, czyli sezon na siłownie plenerowe został otwarty!

Z roku na rok w każdym mieście przybywa siłowni plenerowych. Miłośnicy aktywności fizycznej bardzo chętnie korzystają z maszyn na świeżym powietrzu. Jak ćwiczyć na siłowniach plenerowych, by uzyskać jak najlepsze efekty?

odchudzanie-najlepsze-cwiczenia-cardio-w-domu-i-na-silowni

Odchudzanie: najlepsze ćwiczenia cardio w domu i na siłowni

Trening cardio jest pomysłem na odchudzanie, rozpoczęcie jakiejkolwiek aktywności fizycznej czy też utrzymanie zdrowia i formy. Ćwiczenia cardio można wykonywać w domu, na siłowni, na zewnątrz… Są one doskonałe zarówno dla początkujących i zaawansowanych W dzisiejszym odcinku – trening cardio od podstaw.

inteligentna-opaska-sportowa-potrzebny-gadzet-fitness

Inteligentna opaska sportowa – potrzebny gadżet fitness?

Monitorowanie aktywności fizycznej i mierzenie postępu to jedno z ważniejszych zadań trenującego. Tym łatwiej, gdy zamiast ręcznie uzupełnianego dziennika ćwiczeń, mamy urządzenia, które zapisują dane automatycznie. Czy opaska sportowa stała się już koniecznym gadżetem fitness?

przepuklina-a-trening-jak-sie-jej-ustrzec

Przepuklina a trening – jak się jej ustrzec?

Przepuklina jest stosunkowo częstą dolegliwością wśród osób aktywnych fizycznie. Jej leczenie zwykle polega na wykonaniu zabiegu. Jak nie dopuścić do rozwoju tego schorzenia? Czy można trenować po przebytej przepuklinie?

trening-miesni-glebokich-tylko-dla-pan

Trening mięśni głębokich tylko dla pań!

Trening core pozwala na zwiększenie stabilności całego ciała. Dzięki mocnemu gorsetowi mięśniowemu znacznie zmniejsza się ryzyko kontuzji. Zobacz, dlaczego powinnaś ćwiczyć mięśnie głębokie. Poznaj ćwiczenia na mięśnie posturalne stworzone z myślą o kobietach!

najpopularniejsi-i-najpopularniejsze-poznaj-sportowe-gwiazdy-street-workout

Najpopularniejsi i najpopularniejsze – poznaj sportowe gwiazdy street workout!

Street workout dość niedawno zyskał popularność – szczególnie na polskiej sportowej scenie. Niemniej, ma już wielu zasłużonych zawodników i zawodniczek. Oto zestawienie najpopularniejszych z nich!